ROKEN IN NEDERLAND: FEITEN EN CIJFERS

Feiten en cijfers over roken

Van de Nederlandse bevolking van 18 jaar en ouder rookt in 2017 bijna een kwart (23,1%). Van de volwassenen rookt 17,2% dagelijks. Meer mannen dan vrouwen roken. Ook het percentage dagelijkse rokers is hoger onder mannen dan vrouwen: 19,9 procent versus 14,5 procent.

Van de volwassen rokers kan 3,6 procent worden beschouwd als een zware roker met een consumptie van 20 sigaretten of meer per dag. De gemiddelde volwassen roker rookt 10,2 sigaretten per dag.

Circa 20.000 rookdoden per jaar

Nederland telt in totaal ruim 3,5 miljoen rokers en 2 miljoen van hen zullen door roken overlijden. Elk jaar sterven circa 20.000 mensen (bron: RIVM) als gevolg van roken en 20 tot 30 procent van alle kanker wordt veroorzaakt door roken.

Roken is in Nederland een van de belangrijkste doodsoorzaken. In 2015 overleden in Nederland naar schatting 19.244 mensen van twintig jaar en ouder aan de directe gevolgen van roken. Dit betekent dat in Nederland 13,1% van alle sterfgevallen van 20 jaar of ouder aan roken kan worden toegeschreven. Wereldwijd is 11,5% van alle doden het gevolg van roken.

De werkelijke sterfte die gerelateerd is aan roken ligt hoger, omdat het effect van passief roken nog niet is verdisconteerd. De jaarlijkse sterfte door meeroken wordt geschat op enkele duizenden gevallen door hartaandoeningen, enkele honderden gevallen door longkanker en enkele tiental gevallen van wiegendood (Hofhuis en Merkus, 2005).

Meeroken: wereldwijd jaarlijks 600.000 doden

Wereldwijd is naar schatting één op de honderd sterfgevallen het gevolg van passief meeroken. Jaarlijks sterven in totaal naar schatting 600.000 niet­-rokers aan de gevolgen van passief roken (Öberg et al., 2010; WHO, 2013). De sterfte ontstaat vooral door hartziekten, luchtweginfecties, astma en longkanker.

Volgens de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 is roken nog steeds de belangrijkste oorzaak van ziekte en sterfte in Nederland: 13,1% van de totale ziektelast komt door roken (RIVM, 2014).

  • Mensen die zelf niet roken, maar regelmatig meeroken, hebben een verhoogde kans op longkanker van 20-30%.
  • Naast longkanker verhoogt meeroken het risico op ziekten in de kransslagaders, zoals een hartinfarct, met 15-30%. Het risico op een beroerte is 20-30% hoger bij regelmatig in de rook zitten.
  • Verder blijkt uit verschillende internationale onderzoeken dat in regio’s waar een rookverbod wordt ingesteld in de publieke ruimten, dat het aantal acute hartinfarcten afneemt. Waarschijnlijk heeft dit te maken met een vermindering van meeroken.

Roken belangrijkste oorzaak longkanker

Roken is de belangrijkste oorzaak voor longkanker, COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease), slokdarmkanker, strottenhoofdkanker en mondholtekanker. In 2012 kon 90% van de sterfte door longkanker bij mannen en 78% van de sterfte door longkanker bij vrouwen worden toegewezen aan roken.

Roken is ook geassocieerd met veel andere aandoeningen, waaronder ademhalings­- en luchtwegproblemen, aandoeningen aan hart­ en vaatstelsel, suikerziekte en ongunstig beloop van chronische ziekten.

Onderstaande tabel toont het aantal sterfgevallen in 2015 wegens enkele aandoeningen onder mannen en vrouwen van 20 jaar en ouder.

 

Cijfers roken en ziekten

(Long)kanker en roken

Longkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker bij mannen en vrouwen in Nederland, en kent een zeer hoog sterftecijfer. Onder niet-rokers is longkanker een zeldzame ziekte. Vooral het percentage vrouwelijke longkankerpatiënten baart zorgen.

Mannen krijgen minder longkanker, vrouwen meer

Waar longkanker onder mannen een dalende trend laat zien (in 2012 stabiel op 27 procent), stijgt het aantal vrouwen dat longkanker krijgt (+2 procent in 2012). Bij vrouwen stijgt het aantal nieuwe gevallen van longkanker al sinds 1960, met name omdat vrouwen – in tegenstelling tot mannen – vanaf de jaren zestig meer zijn gaan roken. Deze stijging heeft zich in de periode 1990­-2011 voortgezet, hoewel deze stijging sinds 2008 is afgezwakt. In absolute getallen is het aantal vrouwen dat jaarlijks longkanker krijgt nog steeds kleiner dan het aantal mannen dat jaarlijks longkanker krijgt. Longkanker en andere roken-gerelateerde ziekten zijn een van de grootste volksgezondheidsproblemen.

Sterftecijfer 20 à 30 procent omlaag als iedereen stopt met roken

Stoppen met roken is de beste manier om de kans op (long)kanker te verkleinen. Als niemand meer rookt, zal het aantal gevallen van kanker met 20 tot 30 procent afnemen. Omdat het sterftecijfer bij longkankerpatiënten erg hoog is, zal ook het aantal mensen dat overlijdt aan kanker met 20 à 30 procent afnemen.

Hoeveel mensen proberen jaarlijks met roken te stoppen?

Van alle rokers heeft 62 procent ooit een serieuze stoppoging ondernomen. In 2016 deed 38,1 procent van de rokers van 18 jaar en ouder een stoppoging.Van hen hield 85,4 procent het langer dan 24 uur vol.

  • In totaal deed 32,5% van de rokers in 2016 een serieuze stoppoging. Dit percentage is gelijk gebleven ten opzichte van 2014 (32,9%) en 2015 (32,1%).
  • Het percentage rokers dat een serieuze stoppoging heeft gedaan verschilde niet naar geslacht, opleiding of leeftijd.
  • Wel deden dagelijkse rokers minder vaak (31,2%) een serieuze stoppoging dan niet-dagelijks rokers (37,1%).

champix-stoppen-met-roken-zonder-afkickverschijnselen

Steeds meer rokers gebruiken de e-sigaret als hulpmiddel om te stoppen met roken. In 2013 verdrievoudigde het gebruik van e-sigaretten ten opzichte van 2012.

Hoe schadelijk is roken voor de gezondheid?

Roken is zeer schadelijk voor de gezondheid. Een op de twee rokers overlijdt (vroegtijdig) aan de gevolgen van roken. Een op de vier rokers sterft al vóórdat hij 65 jaar is. Veel mensen denken dat roken (en meeroken) vooral longkanker veroorzaakt. Maar door te roken, loopt iemand ook meer risico op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten, diabetes of longziekten. Roken verhoogt de bloeddruk en de cholesterolwaarde. Beide vormen een belangrijk risico voor hart- en vaatziekten.

Wat zijn redenen om te stoppen met roken?

Zorgen over de eigen gezondheid of de gezondheid van kinderen (indien van toepassing) vormen de belangrijkste motivatie voor stoppen onder zowel huidige rokers als ex-rokers, gevolgd door advies door deskundigen en advies of ondersteuning van familie of vrienden.

  • Van alle huidige rokers geeft 86,7% aan dat zorgen over hun eigen gezondheid zou motiveren om te stoppen.
  • Van de rokers met kinderen geeft 90,9% aan dat zorgen om hun kinderen zou motiveren om te stoppen.
  • Ook voor recente ex-rokers (die sinds 2013 zijn gestopt) zijn dit naar eigen zeggen belangrijke redenen geweest om te stoppen.
  • Van de huidige rokers denkt 75,9% dat een advies van een dokter of andere deskundige zou motiveren tot stoppen.
  • Voor de ex-rokers ligt dit veel lager: minder dan een derde (32,4%) geeft aan dat een advies van een deskundige hen heeft gemotiveerd om te stoppen.
  • Een dergelijk verschil is ook aanwezig voor de beschikbaarheid van gratis of goedkope stoppen-metroken medicatie: van de huidige rokers geeft de helft (51,2%) aan dat dit zou motiveren tot stoppen, terwijl dit voor één tiende van de ex-rokers (9,0%) naar eigen zeggen een motivatie is geweest om te stoppen.
  • Bij meer dan de helft van zowel de rokers (64,7%) als ex-rokers (57,0%) motiveert – of motiveerde – advies of ondersteuning van familie of vrienden tot stoppen met roken.
  • Ondersteuning via een telefonische of internet hulplijn motiveert het minst tot stoppen, indien van toepassing, voor zowel rokers (14,1%) als ex-rokers (8,1%). Een kanttekening bij deze vraag is dat respondenten niet altijd de keuze hadden voor ‘niet van toepassing’, en mogelijk niet met genoemde antwoordopties te maken hebben gehad, hier van af weten en/of er mee in aanraking zijn gekomen.